गर्मी महिनामा खानपिनका कुराहरू चाँडै बिग्रिन्छन्। खाना भण्डारणका साना-साना गल्तीहरूलाई बेवास्ता गर्दा फुड पोइजनिङ, झाडापखाला र पेटसँग सम्बन्धित समस्याहरू हुन सक्छन्। यस्तो अवस्थामा सही तरिकाले खाना भण्डारण गर्नु रोगहरूबाट बच्ने महत्त्वपूर्ण उपाय हो। गर्मीमा तापक्रम बढी हुने भएकाले ब्याक्टेरिया तीव्र रूपमा बढ्छन्। यसले खानामा विषालु तत्त्व बन्न सक्छ। सही भण्डारणले ब्याक्टेरियाको वृद्धिलाई ढिलो गर्न वा रोक्न सक्छ, जसले गर्दा खाना सुरक्षित रहन्छ।
गर्मीमा खाना चाँडै किन बिग्रिन्छ ? यस्ता छन् कारण
- उच्च तापक्रमले ब्याक्टेरियाको वृद्धि बढाउँछ।
- गर्मीमा खानामा रहेको फ्याट तीव्र रूपमा अक्सिडाइज हुन थाल्छ, जसले गर्दा चिल्लो खानेकुराबाट गन्ध आउन थाल्छ।
- उच्च तापक्रमले प्रोटिन टुक्रिने प्रक्रियालाई तीव्र बनाउँछ। विशेषगरी दुध, दाल, मासु जस्ता प्रोटिनयुक्त खानामा यो प्रक्रिया छिटो हुन्छ, जसले गर्दा गन्ध फेरिन थाल्छ।
- गर्मीमा ह्युमिडिटी (ओसिलोपन) बढी हुन्छ, जसका कारण पकेको खाना, पाउरोटी र फलफूल जस्ता कुराहरूमा ढुसी र यीस्ट चाँडै फैलिन्छ।
- बारम्बार तापक्रम परिवर्तन हुँदा (जस्तै बाहिर निकाल्ने, फेरि फ्रिजमा राख्ने) खाना चाँडै बिग्रिन्छ।
गर्मीमा खाना भण्डारणका आधारभूत नियम
गर्मीमा खानालाई सुरक्षित, ताजा र स्वस्थ राख्न केही आधारभूत नियम अपनाउनु जरुरी छ ।
सही तापक्रम : फ्रिजको तापक्रम १ देखि ४ डिग्रीको बिचमा राख्नुहोस्। फ्रिजरलाई १८ डिग्री वा सोभन्दा कममा राख्नुहोस्।
स्टोरेज कन्टेनर : खानालाई हावा नछिर्ने कन्टेनरमा राख्नुहोस्। खुला भाँडामा ब्याक्टेरिया बढ्छन्। सिसाका भाँडाहरू बढी सुरक्षित हुन्छन्। खाना राख्नुअघि भाँडालाई राम्ररी सुकाउनुहोस्।
भण्डारणका नियम : पकेको खाना १ घण्टाभित्र फ्रिजमा राख्नुहोस्। फलफूल र तरकारी पखालेर मात्र फ्रिजमा राख्नुहोस्।
फ्रिजका नियम : फ्रिजमा सामानहरू खाँदेर नराख्नुहोस्। हावा आउजाउ हुन दिनुहोस्। खुला गिलासमा पेय पदार्थ नराख्नुहोस्। खुला भाँडामा खाना नराख्नुहोस्। पानीको बोतल दिनहुँ सफा गर्नुहोस्। हरेक हप्ता फ्रिज सफा गर्नुहोस्।
पुनः तताउने : खाना बारम्बार नतताउनुहोस्। एकपटक तताएको खाना फेरि फ्रिजमा नराख्नुहोस्। जति खानु छ, त्यति मात्र तताउनुहोस्।
संक्रमणबाट बचावट : काँचो र पकेको खाना छुट्टाछुट्टै राख्नुहोस्। मासु, माछा, अण्डा छुट्टै राख्नुहोस्। मांसाहारी कुरा काट्न छुट्टै चपिङ बोर्ड प्रयोग गर्नुहोस्।
खाना भण्डारण गर्दा कस्ता गल्ती गर्नुहुँदैन ?
- खाना लामो समयसम्म बाहिर राख्नु।
- खाना नछोपी राख्नु।
- तातो खाना सिधै फ्रिजमा राख्नु।
- फ्रिजमा धेरै सामान कोचेर राख्नु।
- बारम्बार डिफ्रस्ट गर्नु।
- काँचो र पकेको खाना सँगै राख्नु।
- बासी र ताजा खाना मिसाउनु।
- मुछेको पीठो १ दिनभन्दा बढी फ्रिजमा राख्नु।
- फ्रिजमा बचेको खाना धेरै लामो समयसम्म राख्नु।
- फ्रिजको नियमित सरसफाइ नगर्नु।
सानो लापरवाहीले पनि फुड पोइजनिङदेखि लिएर पेटको इन्फेक्सनसम्म निम्त्याउन सक्छ।
- फुड पोइजनिङ
- झाडापखाला
- कमजोरी र थकान
- ग्यास्ट्रिक, पेट फुल्ने
- वाकवाकी लाग्ने र बान्ता हुने
- पेटको इन्फेक्सन
- फुड एलर्जी वा रियाक्सन
- डिहाइड्रेसन
के बासी खानालाई तताएर खानु सही हो ?
हो, तर दुई दिनभन्दा बढी राखेको होइन। खानालाई १ पटकभन्दा बढी नतताउनुहोस्। फ्रिजबाट त्यति नै खाना निकाल्नुहोस्, जति खान सकिन्छ। यदि तताएको खाना बच्यो भने त्यसलाई फालिदिनुहोस्।
के लामो समयसम्म फ्रिजमा राखेको खानाले नोक्सान पुर्याउन सक्छ ?
यदि फ्रिजको तापक्रम ३-४ डिग्रीमा सेट गरिएको छ भने त्यहाँ भित्र राखिएका काँचो कुराहरू एक हप्तासम्म सुरक्षित रहन्छन्। पकेको खाना ३ देखि ४ दिनसम्म सुरक्षित रहन्छ। तर गर्मी महिनामा फ्रिजभित्र पनि धेरै लामो समयसम्म खाना राख्नु हुँदैन।
