काठमाडौँ । कार्यस्थलमा देखिने टक्सिक सहकर्मीको व्यवहारले कर्मचारीको उत्पादकत्व, मानसिक स्वास्थ्य र संस्थाको समग्र वातावरणमा गम्भीर असर पार्ने विज्ञहरू बताउँछन्। अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन र विश्व स्वास्थ्य संगठनका विभिन्न अध्ययनअनुसार कार्यस्थलको नकारात्मक वातावरणले तनाव, चिन्ता र कार्यक्षमतामा गिरावट ल्याउने गरेको छ।
टक्सिक सहकर्मी को हुन्ः मानव संसाधन विज्ञहरूका अनुसार टक्सिक सहकर्मी ती व्यक्ति हुन्, जसले निरन्तर नकारात्मक व्यवहार देखाउने, अफवाह फैलाउने, अरूको श्रेय लिने, अनावश्यक आलोचना गर्ने वा डर र दबाब सिर्जना गर्ने गर्छन्। यस्ता व्यवहार दीर्घकालीन रूपमा संस्थाको कार्यसंस्कृतिका लागि हानिकारक मानिन्छ।
बच्ने प्रभावकारी उपायहरू:
- स्पष्ट सीमाना तय गर्ने: मनोवैज्ञानिकहरूका अनुसार व्यक्तिगत र व्यावसायिक सीमाना स्पष्ट राख्दा टक्सिक व्यवहारको प्रभाव कम हुन्छ। अनावश्यक बहस वा व्यक्तिगत कुराकानीबाट टाढा रहनु उपयोगी हुन्छ।
- व्यवहारलाई व्यक्तिगत रूपमा नलिनेः विशेषज्ञहरू भन्छन्, टक्सिक सहकर्मीको व्यवहार प्रायः उनीहरूको व्यक्तिगत असन्तुष्टि वा असुरक्षासँग सम्बन्धित हुन्छ। त्यसैले भावनात्मक प्रतिक्रिया नदिई पेशागत रूपमा प्रस्तुत हुनु आवश्यक छ।
- प्रमाण संकलन गर्नेः यदि व्यवहारले काममा प्रत्यक्ष असर पारिरहेको छ भने इमेल, सन्देश वा घटनाको मिति सहितको विवरण सुरक्षित राख्नुपर्छ। यसले आवश्यक पर्दा व्यवस्थापन वा मानव संसाधन विभागलाई जानकारी गराउन सहयोग गर्छ।
- व्यवस्थापनसँग संवाद गर्नेः समस्या दीर्घकालीन भएमा प्रत्यक्ष व्यवस्थापक विभागसँग तथ्यमा आधारित ढंगले कुरा राख्न विज्ञहरू सुझाउँछन्। यसले समाधानको औपचारिक बाटो खोल्छ।
- आत्म–हेरचाहमा ध्यान दिनेः डब्लु एचओ का अनुसार कार्यस्थलको तनाव व्यवस्थापनका लागि नियमित व्यायाम, पर्याप्त आराम र सकारात्मक सामाजिक सम्बन्ध अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।
- संस्थागत भूमिकाको आवश्यकताः विज्ञहरूका अनुसार टक्सिक सहकर्मीको समस्या व्यक्तिगत मात्र नभई संस्थागत पनि हो। स्पष्ट आचारसंहिता, खुला संवादको संस्कृति र मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी नीतिले यस्तो समस्या न्यूनीकरण गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
टक्सिक सहकर्मीबाट पूर्ण रूपमा बच्न सधैं सम्भव नहुन सक्छ। तर सचेत व्यवहार, तथ्यमा आधारित प्रतिक्रिया र संस्थागत समर्थनले कार्यस्थललाई सुरक्षित र स्वस्थ बनाउन सकिने विज्ञहरूको भनाइ छ।
