काठमाडौँ ।अस्ट्रेलियाको हिन्द महासागरस्थित क्रिसमस आइल्यान्डमा लाखौँ रातो गंगटाको वार्षिक बसाइँसराइ सुरु भएको छ।
प्रजननका लागि जंगलबाट समुद्रतर्फ लागेका गंगटाहरूले टापुका सडक, पुल र पैदलमार्ग राताम्मे बनाएका छन्। एकैसाथ लाखौँ गंगटा समुद्रतर्फ अघि बढेको यो दृश्यले विश्वभरका प्रकृतिप्रेमी र पर्यटकको ध्यान खिचेको छ।हरेक वर्ष देखिने यो अद्भुत प्राकृतिक घटनालाई विश्वकै आकर्षक वन्यजन्तु गतिविधिमध्ये एक मानिन्छ। वर्षायामको पहिलो ठूलो वर्षापछि गंगटाहरू प्रजननका लागि समुद्रतर्फ यात्रा सुरु गर्छन्। सामान्यतया अक्टोबर र नोभेम्बरमा सुरु हुने यो यात्रा मौसमका कारण डिसेम्बर वा जनवरीसम्म पनि लम्बिन सक्छ।
प्रजननका लागि जंगलदेखि समुद्रसम्मको यात्रा
क्रिसमस आइल्यान्डका रातो गंगटाहरू मुख्यतः जंगलमा बसोबास गर्छन्। प्रजननको समय आएपछि लाखौँको सङ्ख्यामा उनीहरू आफ्नो बासस्थान छाडेर समुद्रतर्फ लाग्छन्। यस टापुमा करिब १० करोड रातो गंगटा रहेको अनुमान गरिन्छ।समुद्रमा पुगेपछि गंगटाहरूले प्रजनन प्रक्रिया पूरा गर्छन्। पोथी गंगटाहरूले उपयुक्त समयमा समुद्रको पानीमा अण्डा छोड्छन्, जहाँबाट उनीहरूको नयाँ पुस्ताको जीवनचक्र सुरु हुन्छ।
चन्द्रमाको अवस्थासँग जोडिएको यात्रा
रातो गंगटाको बसाइँसराइको रोचक पक्ष यसको चन्द्रमा र समुद्री ज्वारभाटासँगको सम्बन्ध पनि हो। गंगटाहरूले वर्षा, ज्वारभाटा र चन्द्रमाको अवस्थाअनुसार आफ्नो यात्रा तथा प्रजननको समय मिलाउने गर्छन्।विशेषगरी चन्द्रमाको अन्तिम चौथाइको समयमा, बिहान हुनुअघि समुद्रको पानी घट्दै गर्दा पोथी गंगटाहरूले अण्डा छोड्ने गर्छन्। यसरी प्रकृतिको समयचक्रसँग तालमेल मिलाएर उनीहरूले आफ्नो प्रजनन प्रक्रिया पूरा गर्छन्।
गंगटाको सुरक्षाका लागि सडक बन्द र विशेष पुल
लाखौँ गंगटा सडक पार गर्ने क्रममा सवारीसाधनबाट मारिन सक्ने जोखिम भएकाले स्थानीय प्रशासनले उनीहरूको सुरक्षाका लागि विशेष व्यवस्था गरेको छ।गंगटालाई सुरक्षित रूपमा सडक पार गराउन विशेष पुल र अन्डरपास निर्माण गरिएका छन्। गंगटाको आवागमन बढी हुने समयमा आवश्यकताअनुसार केही सडकसमेत बन्द गरिन्छन्। यसले मानव गतिविधि र वन्यजन्तुबीच सहअस्तित्व कायम गर्न सकिने उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।
पर्यटक र वैज्ञानिकको आकर्षण
यो अनौठो प्राकृतिक दृश्य अवलोकन गर्न विश्वका विभिन्न देशबाट पर्यटक, प्रकृतिप्रेमी र वन्यजन्तु अनुसन्धानकर्ता क्रिसमस आइल्यान्ड पुग्ने गरेका छन्। लाखौँ गंगटाको सामूहिक यात्रा अवलोकन गर्नु पर्यटकका लागि विशेष अनुभव बन्ने गरेको छ।वैज्ञानिकहरूले पनि गंगटाहरूले हरेक वर्ष समुद्रसम्म पुग्ने बाटो कसरी पहिचान गर्छन्, मौसम र चन्द्रमाको अवस्थासँग उनीहरूको यात्रा कसरी सम्बन्धित छ भन्ने विषयमा अध्ययन गर्दै आएका छन्।प्रकृतिको अद्भुत चक्र, सामूहिक यात्रा र प्रजनन प्रक्रियाको अनुपम उदाहरण बनेको क्रिसमस आइल्यान्डको रातो गंगटाको बसाइँसराइले फेरि एकपटक विश्वको ध्यान आकर्षित गरेको छ।