काठमाडौं ।रगतमा बोसोयुक्त पदार्थ अर्थात् लिपिडको मात्रा अस्वाभाविक रूपमा बढेमा त्यसलाई उच्च कोलेस्ट्रोल भनिन्छ।
अस्वस्थकर खानपान, अत्यधिक चिल्लो पदार्थको सेवन, धूम्रपान, मदिरा सेवन तथा मोटोपनाका कारण शरीरमा खराब कोलेस्ट्रोल बढ्न सक्छ।रगतमा खराब कोलेस्ट्रोल अर्थात् एलडीएल को मात्रा बढेर धमनीमा जम्मा हुँदा रक्तनली साँघुरो वा अवरुद्ध हुन सक्छ। यसले रक्तप्रवाहमा समस्या सिर्जना गर्नुका साथै हृदयघात र मस्तिष्कघात स्ट्रोक को जोखिम बढाउन सक्छ।कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणका लागि खानपानमा विशेष ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ। म्याकरेल र साल्मनजस्ता माछामा पाइने ओमेगा–३ फ्याटी एसिड, प्रोटिन तथा अन्य पोषक तत्व स्वास्थ्यका लागि लाभदायक हुन्छन्।त्यसैगरी जैतुनको तेल, तोरीको तेल, खैरो चामल, होलग्रेन ब्रेड, होलह्विट पास्ता, बदाम, ओखर, विभिन्न गेडागुडी तथा बियाँ, ताजा फलफूल र हरिया तरकारीलाई नियमित आहारमा समावेश गर्न सकिन्छ। यस्ता खानेकुराले स्वस्थ आहार कायम राख्न तथा खराब कोलेस्ट्रोल व्यवस्थापनमा सहयोग पुर्याउन सक्छन्।
उच्च कोलेस्ट्रोल भएका व्यक्तिले रातो वा अत्यधिक बोसोयुक्त मासु, मख्खन, क्रिम, अत्यधिक चिल्लो बेकरीजन्य परिकार लगायत स्याचुरेटेड तथा ट्रान्स फ्याट धेरै भएका खानेकुरा सकेसम्म कम गर्नुपर्छ।नरिवलको तेल र पाम तेलको अत्यधिक प्रयोगबाट पनि बच्नु उचित हुन्छ। खानामा चिल्लो तथा प्रशोधित खाद्य पदार्थको मात्रा घटाउनु कोलेस्ट्रोल व्यवस्थापनका लागि महत्वपूर्ण मानिन्छ।कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणका लागि खानपानसँगै नियमित शारीरिक गतिविधि पनि आवश्यक हुन्छ। हरेक हप्ता कम्तीमा १५० मिनेट मध्यम तीव्रताको व्यायाम वा ७५ मिनेट तीव्र व्यायाम गर्ने लक्ष्य राख्न सकिन्छ।छिटो हिँड्ने, जगिङ गर्ने, साइकल चलाउने तथा पौडी खेल्नेजस्ता गतिविधि नियमित गर्न सकिन्छ।
धूम्रपानले मुटु तथा रक्तनलीमा नकारात्मक असर पार्नुका साथै कोलेस्ट्रोलसम्बन्धी जोखिम बढाउन सक्छ। त्यसैले धूम्रपान त्याग्नु स्वास्थ्यका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ।त्यस्तै, मदिरा सेवन गर्ने बानी भए त्यसलाई कम गर्नु वा त्याग्नु पनि स्वस्थ जीवनशैलीका लागि उपयोगी हुन्छ।कोलेस्ट्रोलको लक्षण नदेखिन पनि सक्छउच्च कोलेस्ट्रोलको सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण पक्षमध्ये एक यसको स्पष्ट बाहिरी लक्षण नदेखिनु हो। धेरै मानिसमा कोलेस्ट्रोल बढेको कुरा नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गर्दा मात्र थाहा हुन्छ।कोलेस्ट्रोलको अवस्था पत्ता लगाउन लिपिड प्रोफाइल परीक्षण गरिन्छ। उमेर बढ्दै गएका, मोटोपना भएका वा परिवारमा उच्च कोलेस्ट्रोल तथा मुटुसम्बन्धी रोगको इतिहास भएका व्यक्तिले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु उपयुक्त हुन्छ।रगत परीक्षणबाट कोलेस्ट्रोलको मात्रा उच्च देखिएमा चिकित्सकको परामर्श लिनुपर्छ। आवश्यकताअनुसार खानपान, व्यायाम तथा जीवनशैलीमा परिवर्तन गर्नुका साथै चिकित्सकले औषधि सिफारिस गर्न सक्छन्।
