काठमाडौं । होर्मुज हुँदै हुने जहाजको आवागमन फेरि लगभग ठप्प भएको छ। संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई)ले यस मार्गबाट गुज्रिरहेका आफ्ना दुई जहाजमाथि इरानले आक्रमण गरेको आरोप लगाएको छ। उता अमेरिकाले इरानमाथिको नौसैनिक नाकाबन्दी अनिश्चितकालसम्म जारी राख्न सक्ने बताएको छ। इरानी संसद्को एक समितिले अमेरिका, इजरायल र अन्य ‘शत्रु’ देशका जहाजलाई यो मार्गबाट गुज्रन रोक्ने योजनालाई स्वीकृति दिएको छ।
यसैबीच भारतको रुसी कच्चा तेलमाथिको निर्भरता जुलाईमा रेकर्ड स्तरमा पुगेको छ।
होर्मुजमा जहाज आवागमन ठप्पजस्तै
जहाज ट्र्याकिङ कम्पनी केप्लरका अनुसार शुक्रबार होर्मुजबाट केवल दुईवटा जहाज गुज्रिए। तीमध्ये एउटा अनाज बोकेको जहाज इरानी जलक्षेत्रमा प्रवेश गरेको थियो भने अर्को खाली जहाज विपरीत दिशातर्फ गएको थियो। यसबाहेक एउटा खाली तेल ट्यांकर पनि खाडीतर्फ गएको देखिएको थियो।
शुक्रबार कुनै पनि कच्चा तेल बोकेको जहाजको आवागमन देखिएन। बिहीबार नौवटा जहाज यो मार्गबाट गुज्रिएका थिए। त्यो संख्या बुधबारको पाँचवटाभन्दा बढी भए पनि अगस्ट महिनाको औसत १२ जहाजभन्दा कम हो।
केही जहाजले आफ्नो ट्रान्सपोन्डर बन्द गरेर पनि यात्रा गर्न सक्ने भएकाले वास्तविक संख्या केही फरक हुन सक्ने बताइएको छ। तर अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरीमा इरानमाथि युद्ध सुरु गर्नुअघि दैनिक १३० भन्दा बढी जहाज यो मार्गबाट गुज्रने गरेको तुलनामा अहिलेको संख्या अत्यन्तै कम हो।
यूएईका दुई जहाजमाथि आक्रमण
अबुधाबी नेसनल आयल कम्पनीले बिहीबार साँझ होर्मुज हुँदै गुज्रिरहेका आफ्ना दुई जहाजमाथि आक्रमण भएको जनाएको छ। यूएई सरकारले यसका लागि इरानलाई जिम्मेवार ठहराएको छ। यद्यपि इरानले यसबारे अहिलेसम्म कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन।
एक इरानी अधिकारीले जुन महिनामा भएको सम्झौतालाई अघि बढाउने विषयमा भइरहेको वार्तामा कुनै प्रगति नभएको बताएका छन्। युद्धविराम भंग भएपछि इरानले आफ्नो अनुमति बिना यो मार्गबाट गुज्रने प्रयास गर्ने जहाजमाथि आक्रमण गरिरहेको आरोपसमेत लगाइएको छ।
अमेरिकाको नाकाबन्दी अनिश्चितकालसम्म
अमेरिकी रक्षामन्त्री पीट हेगसेथले अमेरिकी सेना यस क्षेत्रमा आफ्नो उपस्थिति कायम राख्न र इरानमाथि नाकाबन्दी लागू गर्न पूर्ण रूपमा सक्षम रहेको बताएका छन्। उनले अमेरिकी नौसेनाका जहाजलाई पालैपालो परिचालन गरेर यो नाकाबन्दी सधैं जारी राख्न सकिने बताएका छन्।
उता अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसन्टले इरानमाथि आर्थिक दबाब थप बढाउने तयारी भइरहेको बताएका छन्। उनले अर्को साता कुनै देशलाई आर्थिक रूपमा अलग्याउन अहिलेसम्म नचालिएका कदम घोषणा गरिने बताएका छन्।
ट्रम्पमाथि युद्ध अन्त्य गर्न दबाब
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पमाथि देशभित्रै यो युद्ध अन्त्य गर्न दबाब बढिरहेको छ। पेट्रोलको बढ्दो मूल्यले उनको लोकप्रियतामा असर गरिरहेको छ भने नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि चुनावमा उनको पार्टीको संसद्माथिको पकड कमजोर हुन सक्ने चिन्ता पनि बढेको छ।
ट्रम्पले इरानलाई पराजित गरेपछि होर्मुजलाई अमेरिकी क्षेत्र घोषणा गर्ने चेतावनीसमेत दिएका छन्। इरानले भने अमेरिकाको यस्तो दाबी अस्वीकार गर्दै आएको छ।
तेलको मूल्य बढ्दै
ब्रेन्ट कच्चा तेल र अमेरिकी कच्चा तेलको मूल्य केही बढेर क्रमशः करिब ८७ डलर र ८१ डलर प्रतिब्यारेल पुगेको छ।
भारतको रुसी कच्चा तेलमाथिको निर्भरता जुलाईमा रेकर्ड उच्च स्तरमा पुगेको छ। उता एसियाका रिफाइनरीहरूले भविष्यको आपूर्ति सुनिश्चित गर्न यो साता अमेरिकी कच्चा तेलसमेत खरिद गरेका छन्।
इरानको आफ्नै सर्त
ट्रम्पले पटक–पटक होर्मुजमाथि अमेरिकाको पूर्ण नियन्त्रण रहेको बताउँदै आएका छन्। युद्ध सुरु हुनुअघि विश्वको कुल तेल तथा ग्यासको पाँचौँ हिस्सा यही मार्गबाट गुज्रने गरेको थियो।
तर इरानले अमेरिकाको दाबी अस्वीकार गर्दै आफ्नो सर्त पूरा नभएसम्म यो मार्ग नखुल्ने बताएको छ। इरानको मुख्य माग आफूविरुद्ध लगाइएका आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउनुपर्ने र रोक्का गरिएको आफ्नो सम्पत्ति फिर्ता गर्नुपर्ने रहेको छ।
बिहीबार इरानी संसद्को एक समितिले अमेरिका, इजरायल तथा अन्य शत्रु देशका जहाज र उपकरणलाई यो मार्गबाट गुज्रन रोक्ने योजनालाई स्वीकृति दिएको छ।
नाकाबन्दीले इरानमाथि आर्थिक दबाब
अमेरिकाले जुन महिनाको मध्यमा इरानमाथिको नाकाबन्दी एक महिनाका लागि हटाएको थियो। तर पछि पुनः नाकाबन्दी लागू गरियो। यसका कारण इरानको विदेशी मुद्रा आर्जन गर्ने मुख्य माध्यम प्रभावित भएको छ।
युद्धका क्रममा इरानको ऊर्जा संरचनामाथि भएका आक्रमणका कारण उसको अर्थतन्त्र यसअघि नै कमजोर भइसकेको छ।
अमेरिकाले यसअघि इरान र ओमान—होर्मुजको दुवैतर्फ रहेका देश—व्यावसायिक जहाजको आवागमन पुनः सञ्चालन गर्न सहमत भए मात्र नाकाबन्दी हटाउने बताएको थियो।
सैन्यभन्दा आर्थिक दबाबमा जोड
ट्रम्पले सैन्य आक्रमण तीव्र बनाउने र इरानमाथि कडा प्रहार गर्ने धम्की दिँदै आएका छन्। यद्यपि उनले अहिलेसम्म स्थल सेना पठाउने, रणनीतिक द्वीप कब्जा गर्ने वा समुद्री पानी प्रशोधन केन्द्रमाथि बमबारी गर्ने कदम भने चालेका छैनन्।
यो साता ट्रम्पले सैन्य कारबाहीभन्दा आर्थिक दबाबमा बढी जोड दिने संकेत गरेका थिए। अमेरिकाले इरान र आफ्नो भनाइअनुसार इरानलाई हतियार जुटाउन सहयोग गर्ने व्यक्ति तथा संस्थामाथि प्रतिबन्ध थप कडा बनाएको छ। तर यो दबाब अभियानपछि पनि इरान वार्ताको टेबलमा फर्किएको छैन।
हुथी आक्रमणले बढायो क्षेत्रीय जोखिम
समाचारअनुसार बिहीबार यमनका इरानसमर्थित हुथी विद्रोहीले ड्रोनमार्फत साउदी अराम्कोको एउटा रिफाइनरीलाई निशाना बनाएका थिए। यस घटनाले क्षेत्रीय युद्ध अझ व्यापक हुन सक्ने आशंका फेरि बढाएको छ।
विश्व अर्थतन्त्रमा मन्दीको जोखिम
विश्वका अर्थशास्त्रीहरूले युद्ध छिट्टै अन्त्य नभए विश्वव्यापी आर्थिक वृद्धिमा तीव्र गिरावट आउन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। केही क्षेत्रमा आर्थिक मन्दीसमेत आउन सक्ने उनीहरूको आकलन छ।
होर्मुजमा जहाजको आवागमन लगभग ठप्प हुनु, अमेरिका–इरानबीच बढ्दो तनाव, नाकाबन्दी र तेलको बढ्दो मूल्यले अहिलेको क्षेत्रीय संकटलाई विश्वव्यापी आर्थिक संकटतर्फ धकेल्ने जोखिम बढाएको छ।
