काठमाडौँ । माइक्रोसफ्ट, गुगल र एन्थ्रोपिकजस्ता ठूला प्रविधि कम्पनीहरूले ठूला भाषा मोडल अर्थात् कृत्रिम बौद्धिकता प्रणालीको विकासमा सयौँ अर्ब अमेरिकी डलर लगानी गरेका छन्। त्यसैले च्याटजिपिटी, क्लाउड वा जेमिनीजस्ता कृत्रिम बौद्धिकता प्रणालीलाई भाषण तयार गर्न, घुमघामको योजना बनाउन वा अन्य काममा प्रयोग गर्नु प्रयोगकर्ताका लागि निकै सस्तो सुविधा हो। तर यी कम्पनीहरू आफ्नो ठूलो लगानीबाट आम्दानी गर्न चाहन्छन्। त्यसैले उनीहरूले कोड लेखन, बिलिङलगायतका विशेष कामका लागि थप सुविधासहितका सशुल्क कृत्रिम बौद्धिकता सेवा उपलब्ध गराउँदै आएका छन्।
यसैबीच, तेस्रो पक्षका कम्पनीहरूले पनि कृत्रिम बौद्धिकतामा आधारित विभिन्न सेवा निर्माण गरेर बिक्री गरिरहेका छन्। यस्ता सेवामा सामान्यतया कुनै ठूलो भाषा मोडलमा आधारित कृत्रिम बौद्धिकता प्रतिनिधि प्रयोग गरिन्छ, जसलाई विशेष काम गर्न तालिम दिइएको हुन्छ। तर यस्ता कृत्रिम बौद्धिकता सेवाको मूल्य निर्धारण गर्नु भने निकै जटिल बन्दै गएको छ। पहिचान व्यवस्थापनसम्बन्धी कम्पनीका साइमन गुचका अनुसार अबको १२ महिना, दुई वर्ष वा तीन वर्षका लागि एउटै लागत प्रणाली तय गरेर ग्राहकलाई त्यसमा बाँध्नु उचित हुँदैन। किनभने कृत्रिम बौद्धिकताको लागत र प्रयोगको अवस्था तीव्र गतिमा परिवर्तन भइरहेको छ।
टोकन भनेको के हो ?
कृत्रिम बौद्धिकता सेवाको मूल्य निर्धारण कठिन हुनुको मुख्य कारण यसका आधारभूत एकाइ मानिने ‘टोकन’को लागत र प्रयोगमा भइरहेको तीव्र परिवर्तन हो। जब प्रयोगकर्ताले कृत्रिम बौद्धिकता प्रणालीलाई प्रश्न सोध्छ, सफ्टवेयर कोड बनाउन लगाउँछ वा कुनै काम स्वचालित गर्न निर्देशन दिन्छ, उक्त निर्देशनलाई साना गणितीय एकाइमा विभाजन गरिन्छ। यिनै एकाइलाई टोकन भनिन्छ। कृत्रिम बौद्धिकता प्रणालीले दिने जवाफ पनि टोकनकै रूपमा तयार हुन्छ र त्यसलाई पछि मानिसले बुझ्ने भाषा, सफ्टवेयर कोड वा कुनै काम सञ्चालन गर्ने आदेशमा परिवर्तन गरिन्छ। तर यो प्रक्रिया पूर्ण रूपमा अनुमान गर्न सकिने हुँदैन। एउटै प्रश्नमा सामान्य परिवर्तन गर्दा पनि फरक उत्तर आउन सक्छ। एउटै प्रश्न पटक–पटक सोध्दा पनि सधैँ उस्तै उत्तर नआउन सक्छ। फरक कृत्रिम बौद्धिकता प्रणालीले एउटै प्रश्नको फरक जवाफ दिन सक्छन्। कृत्रिम बौद्धिकता प्रतिनिधिमा आधारित प्रणालीमा एउटै कामका लागि धेरै प्रतिनिधि एकसाथ प्रयोग हुने भएकाले टोकनको प्रयोग र खर्च झनै बढ्न सक्छ।
टोकनको मूल्य घटे पनि प्रयोग बढ्दो
अमेरिकी लगानी बैंक गोल्डम्यान स्याक्सको विश्लेषणअनुसार पछिल्ला वर्षमा एउटा टोकनको लागत निकै घटेको छ। तर व्यवसाय र सर्वसाधारणले प्रयोग गर्ने टोकनको संख्या भने अत्यधिक बढेको छ। गोल्डम्यान स्याक्सले सन् २०२६ देखि २०३० सम्ममा टोकनको प्रयोग २४ गुणाले बढेर प्रतिमहिना १२० क्वाड्रिलियनसम्म पुग्ने अनुमान गरेको छ। कम्पनीहरूले कृत्रिम बौद्धिकता प्रतिनिधिको प्रयोग बढाउँदै जाने भएकाले टोकनको खपतमा ठूलो वृद्धि हुने अनुमान गरिएको हो। तर कृत्रिम बौद्धिकता प्रयोग गर्ने कम्पनी तथा व्यक्तिलाई आफूले कति टोकन प्रयोग गरिरहेको छु भन्ने कुरा प्रायः स्पष्ट हुँदैन। उनीहरूले टोकन सकिएपछि वा महिनाको बिल आएपछि मात्र वास्तविक खर्चबारे थाहा पाउने गरेका छन्। माइक्रोसफ्टले समेत आफ्ना इन्जिनियरहरूले प्रयोग गर्ने केही बाह्य कृत्रिम बौद्धिकता कोडिङ उपकरणको प्रयोग घटाएको बताइएको छ। त्यस्तै, उबरले यसै वर्ष केही महिनामै एक वर्षका लागि छुट्याइएको कृत्रिम बौद्धिकता कोडिङ टोकन बजेट खर्च गरिसकेको समाचार सार्वजनिक भएको थियो।
कम्पनीलाई खर्च नियन्त्रण गर्न कठिन
लन्डन स्कुल अफ इकोनोमिक्सका डिजिटल नवप्रवर्तन तथा सूचना प्रणालीसम्बन्धी सहप्राध्यापक विल भेन्टर्सका अनुसार कम्पनीहरूले आफ्नै संस्थाभित्र कृत्रिम बौद्धिकता प्रयोग गर्दा त्यसको लागत व्यवस्थापन गर्न निकै कठिन भइरहेको छ।कर्मचारीहरूले ठूलो मात्रामा टोकन प्रयोग गर्दा कम्पनीको खर्च अपेक्षाभन्दा धेरै बढ्न सक्छ। कृत्रिम बौद्धिकताबाट आउने परिणाम निश्चित नहुने भएकाले त्यसबाट प्राप्त हुने वास्तविक मूल्य पनि पहिल्यै निर्धारण गर्न कठिन हुन्छ। यसलाई नियन्त्रण गर्न कम्पनीहरूले विभिन्न उपाय अपनाउन थालेका छन्। इन्जिनियरिङ सफ्टवेयर कम्पनीका संस्थापक ओलिभर किङ–स्मिथका अनुसार साना कम्पनीहरूले निश्चित शुल्क तिरेर व्यक्तिगत खाता प्रयोग गरी केही समयसम्म कृत्रिम बौद्धिकताको वास्तविक खर्चलाई कम देखाउन सक्छन्। तर यस्तो अवस्था सधैँ कायम रहन नसक्ने उनको भनाइ छ। ठूला कृत्रिम बौद्धिकता कम्पनीहरूले यस्ता खाताबाट ठूलो घाटा व्यहोर्न थालेपछि शुल्क तथा प्रयोगसम्बन्धी नियममा कडाइ गर्न सक्ने उनको अनुमान छ।कम्पनीहरूले कुन कृत्रिम बौद्धिकता प्रणाली प्रयोग गर्ने भन्ने विषयमा पनि थप सावधानी अपनाउनुपर्ने उनको सुझाव छ। बेलायतको लेखा सफ्टवेयर कम्पनीका प्रमुख वित्तीय अधिकृत रोब स्टिलले कृत्रिम बौद्धिकता प्रणालीलाई दिइने निर्देशन अर्थात् प्रश्न वा आदेशलाई अझ स्पष्ट र सटीक बनाउनुपर्ने बताए। उनका अनुसार कृत्रिम बौद्धिकता प्रणालीलाई अस्पष्ट निर्देशन दिँदा अनावश्यक रूपमा धेरै टोकन खर्च हुन सक्छ।
कृत्रिम बौद्धिकता प्रतिनिधि बढ्दा खर्च पनि बढ्न सक्छ
कुनै कम्पनीले आफ्नो उत्पादनमा कृत्रिम बौद्धिकता समावेश गरेर हजारौँ प्रयोगकर्तासम्म सेवा विस्तार गर्दा खर्च नियन्त्रण झनै कठिन हुन सक्छ। कृत्रिम बौद्धिकताको लागत अचानक बढ्न सक्छ। कम्पनीले मुख्य सफ्टवेयर विकासका लागि मात्र नभई परीक्षण, सुरक्षा र कृत्रिम बौद्धिकतालाई निश्चित सीमाभित्र राख्न प्रयोग हुने प्रणालीका लागि समेत थप टोकन खर्च गर्नुपर्ने हुन सक्छ। विशेषगरी कृत्रिम बौद्धिकता प्रतिनिधिमा आधारित प्रणालीमा यस्तो समस्या अझ बढी देखिन सक्छ। मानव कर्मचारीको संख्या बढाउन नियुक्ति, छलफल र बजेट व्यवस्थापनजस्ता प्रक्रिया आवश्यक पर्छ। तर कृत्रिम बौद्धिकता प्रतिनिधिको संख्या भने केही क्लिकमै बढाउन सकिन्छ। यद्यपि टोकनको लागत अनुमान गर्न कठिन भए पनि त्यसबाट प्राप्त हुने लाभ पनि बढ्न सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ। कृत्रिम बौद्धिकता प्रणालीलाई धेरै जानकारी र निर्देशन दिँदा लागत बढे पनि त्यसबाट प्राप्त हुने परिणाम अझ राम्रो हुन सक्छ। त्यसैले टोकनको खर्चलाई मात्र आधार बनाएर कृत्रिम बौद्धिकताको वास्तविक मूल्याङ्कन गर्न नसकिने अवस्था छ।
ग्राहकबाट शुल्क कसरी उठाउने ?
कृत्रिम बौद्धिकता प्रयोगको लागत बढ्दै गएपछि कम्पनीहरूले अन्ततः त्यसको भार आफ्ना ग्राहकमा सार्नुपर्ने हुन्छ। तर ग्राहकबाट कृत्रिम बौद्धिकता सेवाको शुल्क कसरी लिने भन्ने विषयमा भने उद्योग अझै स्पष्ट निष्कर्षमा पुगेको छैन। सम्भावित विकल्पमा सबै सेवाको मूल्य बढाउने, प्राप्त परिणामका आधारमा शुल्क लिने वा निश्चित संख्याका घटनालाई समेटेर छुट्टाछुट्टै प्याकेज बनाएर शुल्क लिने व्यवस्था हुन सक्छ। तर ठूलो भाषा मोडल उपलब्ध गराउने कम्पनीहरूले आफ्नो मूल्य निर्धारण रणनीति परिवर्तन गरेमा यीमध्ये कुनै पनि मूल्य प्रणाली फेरि परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। कृत्रिम बौद्धिकता सेवाको मूल्य केही महिनामै परिवर्तन भइरहन सक्ने भएकाले ग्राहकलाई आफ्नो बजेट योजना बनाउन समस्या हुन्छ। कम्पनीहरूले सामान्यतया लामो समयका लागि बजेट निर्धारण गर्ने भएकाले बारम्बार परिवर्तन हुने कृत्रिम बौद्धिकता शुल्क उनीहरूका लागि सहज हुँदैन। त्यसैले कृत्रिम बौद्धिकताको प्रयोग बढ्दै जाँदा त्यसको वास्तविक लागत कसरी मापन गर्ने, खर्च कसरी नियन्त्रण गर्ने र ग्राहकबाट कस्तो आधारमा शुल्क लिने भन्ने विषय प्रविधि उद्योगका लागि अझै ठूलो चुनौती बनेको छ।
