काठमाडौँ । तुलसीलाई हिन्दु धर्मावलम्बीहरूले भगवान विष्णुको रूपमा पूजा गर्छन्। असार शुक्ल एकादशीमा रोप्ने र कार्तिक शुक्ल एकादशीमा विवाह गराउने परम्परा विश्वभर प्रचलित छ। तर तुलसीको महत्व केवल धार्मिक मात्र नभएर वैज्ञानिक र स्वास्थ्य दृष्टिले पनि अद्वितीय छ। तुलसी वनस्पतिमा पाइने कोमारिन, फ्लाभोनोइड, एन्टिअक्सिडेन्ट, एन्थोसाइनिन, युजेनोल, क्यारीयोफीलिन जस्ता धेरै जैविक तत्वहरूले शरीरलाई स्वास्थ्यवर्द्धक लाभ पुर्याउँछन्। यसले क्यान्सर प्रतिरोध, एन्टि इन्फ्लामेटोरी, रिम्याटिक आर्थाटिस, दम, उच्च रक्तचाप र हृदय रोगमा सहयोग गर्छ।
तुलसीका वैज्ञानिक फाइदाः
रोग प्रतिरोधात्मक क्षमताः एन्टिअक्सिडेन्ट र फाइटोकेमिकल्सले शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली बलियो बनाउँछ, भाइरल फ्लु र संक्रमणबाट बचाउँछ।
मानसिक र शारीरिक शुद्धताः तुलसी सेवनले मानसिक तनाव कम गर्छ र शरीरको डिटक्सिफिकेशनमा योगदान पुर्याउँछ।
हृदय–रक्त प्रणालीमा लाभः फ्लाभोनोइडले कोलेस्टेरोल घटाउन, रक्तनली खुला राख्न र हृदयघातको जोखिम कम गर्न मद्दत गर्छ।
मधुमेह नियन्त्रणः प्यान्क्रियासमा इन्सुलिन उत्पादनलाई सुधार्दै रक्तचिनीको स्तर नियमित राख्न सहयोग गर्छ।
क्यान्सर र मस्तिष्क स्वास्थ्यः कोमारिन र अन्य तत्वहरूले म्ल्ब् संरक्षण, फ्री र्याडिकल नियन्त्रण र मस्तिष्कका कोषहरूलाई सुरक्षा दिन्छ।
तुलसी वनस्पतिहरूको रानी भनेर आयुर्वेदमा मानिन्छ। यसले हावामा रहेका विषाक्त ग्यास अवशोषित गरेर अक्सिजन उत्सर्जन गर्छ। यसका पातहरू खाना, चिया, थाई तथा इन्डोनेसियाली परिकारमा स्वाद र पोषणको लागि प्रयोग हुन्छ। साथै, अन्न भण्डारणमा कीरा भगाउन पनि तुलसीको प्रयोग गरिन्छ।
धार्मिक–सांस्कृतिक दृष्टिकोण
हिन्दु धर्ममा तुलसीलाई पूजा र विवाह समारोहमा प्रयोग गर्दा जीवनभर कर्म शुद्ध हुने, नकारात्मक ऊर्जा हट्ने विश्वास छ। स्कन्द, पद्म र गरुड पुराणहरूमा जहाँ तुलसी उम्रिन्छ, त्यहाँको भूमि पवित्र हुने उल्लेख गरिएको छ।वैज्ञानिक अनुसन्धानले पनि तुलसीको औषधीय महत्व पुष्टि गरेको छ। चीनमा मलेरियाविरुद्ध औषधि विकासमा तुलसीसँग सम्बन्धित तत्व खोजिएको थियो, जसले नोबेल पुरस्कारसम्म दिलाएको इतिहास छ। तुलसी धार्मिक, सांस्कृतिक र वैज्ञानिक दृष्टिले बहुगुणी वनस्पति हो। यसको नियमित प्रयोगले शरीर, मन र आत्मा तीनैको स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पुर्याउँछ।
